Омар Хайям: различия между версиями

56 байта добавлено ,  20:28, 5 октябры 2010
Нет описания правки
 
== Цардафыст ==
Омар Хайям райгуырдис Ираны провинци [[Хорасан]]ы, сахар [[НишапурæНишапур]]йыы. Йæ фыд уыдиуыдис халагъуддархалагъудгæнæг. УыдиУыдис ма йын кæстæр хо Аишæ. Астаздзыдæй Омар зæрдывæрдæй зыдта [[Хъуыран]], ахуыр кодта [[математикæ]], [[астрономи]], [[философи]]. Дыууадæс азы йыл куы сæххæст ис, уæд ссиссис НишапурæйыНишапуры [[медресе]]йы [[сохтæ]]. Уым Хайям æнтысджынæйæнтыстджынæй сахуыр кодта медицинæ æмæ пысылмон барад æмæ ссиссис хаким, ома [[дохтыр]]. Фæлæ йæ медицинон практикæ уыйбæрц йæхимæ не ’лвæста. Ахуыргонд фылдæр æргом здæхта математикæ æмæ астрономимæ — ахуыр кодта [[Сабит ибн КуррæйыКурра]]йы чингуытæ, стæй бердзенаг математикты уацмыстæ.
Хайям, сывæллон уæвгæйæ, баййæфта сельджукты ныббырстытæ [[Централон Ази]]йы. Уæды заман фæмардифæмардис бирæ адæм, уыимæ бирæ ахуыргæндтæ.
 
Омарыл æхсæрдæсаз азы куы цыдицыдис, уæд рыны тыххæйазарæй амардиамардис йæ фыд, фæстæдæр — йæ мад. Омар ауæй кодта йæ фыды хæдзар æмæ æрмадз æмæ араст ис [[Самарканд]]мæ. Уыцы заман а сахар нымад уыдиуыдис Скæсæны зонадон æмæ культурон артдзæстыл. Самарканды Хайям ссиссис иу медресейы сохтæ, фæлæ дискусситы архайгæйæ, уый цалдæр раныхасы бафтыдта дисы уымы адæмы йæ зондæххæстæй æмæ йæ уайтагъд скодтой ахуыргæнæгæй.
 
Уыцы заманы иннæ стыр ахуыргæндтау Омар дæр бирæ нæ фæстиат кодта иу сахары. Самарканды цыппар азы фæцæрыны фæстæ Хайям æрбынат кодта [[Бухара]]йы æмæ райдыдта кусын сахары чиныгдæтты. Бухарайы цы дæс азы фæцифæцис, уый рæстæг ахуыргонд ныффыста математикæйы цыппар бындурон трактаты.
1074-æм азы Омары æрбахуыдтой Санджарты паддзахады сæйраг сахар Исфаханмæ, сельджукты хуындæджер Мæликк-сах Фыццаджы кæртмæ. Сахы сæйраг визир Низам ал-Мулчы хъæппæрисæй Омар нысангонд æрцыдæрцыдис хуындæджеры динон ахуыргæнæгæй. Уымæй уæлдай ма Мæликк-сах скодта йæ галуаны обсерваторийы разамонæгæй. Омар канд математикон иртасæнтæ нæ кодта, фæлæ ма ссиссис зындгонд астроном. Уый ахуыргæндты къордимæ сарæзта хурон къæлиндар, григориагæйгригорионæй дзæвгар бæлвырддæр чи уыдиуыдис, ахæм.
 
Уалынмæ фæзиан стыамардысты, армдарæн Хайямæн чи кодта, уыцы Мæликк-сах æмæ визир Низам ал-Мулк, æмæ 1092-æм азы фæцифæцис йæ царды исфахайнаг дуг. Ахуыргонды фæаххосджын кодтой æнæдин хъуыдытæ парахат кæнынæй. Æндæр гæнæн йын нæ уыд æмæ Омар рафардæг ис сельджукты сæйраг сахарæй.
 
Ахуырлæг фæзианамардис 1113-æм азы йæ райгуырæн Нишапуры.
 
== Зонадон архайд ==
3051

правки