Нымæц: различия между версиями

36 байта добавлено ,  00:39, 30 майы 2012
ч
r2.7.3) (Робот бавæрдта: gn:Papaha; косметические изменения
ч
ч (r2.7.3) (Робот бавæрдта: gn:Papaha; косметические изменения)
Ныры онг сæвзæрдис цалдæр [[нымæцфыссæн системæ]]йы: [[дæсон нымæцон системæ|дæсон]], [[Ромаг нымæцон системæ|ромаг]] æмæ æнд. Фæлæ цæ æппæты тынгдæр архайынц дæсонæй.
 
== Нымæцты хуызтæ ==
Ныцмæцтæй æвзарынц цалдæр æмбырды. Ныртæккæ æппæты уæрæхдæр классификацимæ гæсгæ нымæцтæ вæййынц [[натуралон нымæц|натуралон]], [[æгас]], [[лыстон]], [[æцæг]] æмæ [[комплексон]].
<div style="float:right; margin-left:10px;">
|}</div>
 
=== Натуралон нымæцтæ ===
{{main|Натуралон нымæц}}
Æппæты арæхдæр нымæцтæ сты нымайыны нымæцтæ: [[иу]], [[дыууæ]], [[æртæ]]... Уыдон хонынц натуралон нымæцтæ. Раздæр натуралон нымæцты райдиан уыдис иу, фæлæ 19-æм æнусы иуæй иу математиктæ байдыттой [[нуль]] дæр хæссын уыцы æмбырдмæ. Ныр дæр математикæйы кæронмæ дзырд не сты хауы нуль натуралонты æмбырдмæ, æви нæ.
Натуралон нымæцтæ сты [[æххæстдзинад (математикæ)|æххæст]] æфтауын æмæ хатткæнынмæ гæсгæ. Уый нысан кæны æмæ цы фæнды дыууæ натуралон нымæцы суммæ дæр у натуралон.
 
=== Æгас нымæцтæ ===
Æгас нымæцтæ арæзт сты натуралон нымæцтæ (æд [[нуль]]) сæ [[негативон нымæцтæ|негативтимæ]] (нулы æддæмæ) иу кæнынæй. Натуралон нымæцы негатив у ахæм нымæц, кæцы уыцы натуралон нымæцмæ бафтаугæйæ дæдды нуль. Уыдон фыст кæнынц натуралон нымæцмæ минус бафысгæйæ. Зæгъæм [[авд]]ы негатив фыст кæны афтæ: ''-7''. Æгас нымæцты æмбырды нысан у '''Z''' (йæ æндæр фыссæн у <math>\mathbb{Z}</math>). Дамгъæ '''Z''' æвзæрст æрцыд [[немыцаг æвзаг]]æй, кæм ''æгас'' у '''''Z'''ahl''.
 
Æгас нымæцтæ сты æххæст бафтауын, раппарын æмæ хатт кæнынмæ гæсгæ. Уый у умæн, æмæ цыфæнды дыууæ æгас нымæцæн сæ суммæ, сæ уæлдай æмæ сæ бæрон дæр сты æгас нымæцтæ.
 
=== Рационалон нымæцтæ ===
Рационалон нымæцтæ сты ахæм нымæцтæ, кæдон гæнæн ис сæвæрын [[лыст]] хуызы, кæм нымæцæг у æгас нымæц æмæ нысанæг та позитивон натуралон. Лыст фыст цæуы дыууæ нымæцæй: нымæцæг æмæ нысанæг. Се хсæн æвæрд цæуы хахх. Зæгъæм лыст {{лыст|''m''|''n''}} (æндæр фыссынæй <math>m \over n \, </math>). Уым ''m'' у нымæцæг æмæ нысан кæны ахæм хæйтты нымæц, кæдон ''n'' (нысанæг) хатт дæттынц иу æнæхъæн цыдæр.
 
Рационалон нымæцты æмбырдмæ хауынц æгас нымæцтæ дæр. Уый у умæн æмæ цы фæнды æгас нымæц дæр ис гæнæн ныффыссын лысты хуызы. Зæгъæм лысты нымæцон у æгас нымæц ''x'' æмæ нысанæг та 1, уæд дзы фæстæмæ уайы æгас нымæц ''x''. Рационалонты æмбырды нысан у '''Q''' (æндæр фыссыны <math>\mathbb{Q}</math>).
 
=== Æцæг нымæцтæ ===
Æцæг нымæцтæм хауынц ахæм нымæцтæ, кæдонæй ис гæнæн исты сбарын. Æцæг нымæцтæ фылдæр фыст цæуынц дæсон системæйы, кæм дæсон [[дæсон хицæнгæнæн|хицæнгæнæн]] æвæрд цæуы ахæм цифрæйы фæстæ, кæцы нымæцмæ æфтауы иутæ. Хицæнгæнæнæй рахисдæр цы цифрæтæ лæууынц, уыдон та нымæцмæ æфтауынц галиуæрдыгæй цы цифрæ ис, уый цы бæрц æвтауы нымæцмæ, уымæй дæс хатт цъусдæр. Уымæ гæсгæ
:<math>123.456\,</math>
Æгас нымæцты нысан у '''R''' (йæ æндæр фыссæн у <math>\mathbb{R}</math>).
 
=== Комплексон нымæцтæ ===
{{main|Комплексон нымæц}}
Комплексон нымæцтæ сты æцæг нымæцты уæрæхгонд. Цыфæнды комплексон нымæц дæр ис гæнæн сæвæрын ахæм хуызы: <math>\,a + b i</math>. Уым <big>''a''</big> æмæ <big>''b''</big> сты æцæг нымæцтæ, <big>''i''</big> та квадратон уидаг ''-1''-æй. <math>\,a</math> хонынц ''[[æцæг хай]]'', <math>\,b</math> хонынц ''[[мæнг хай]]'' æмæ квадратон уидаг ''-1''-æй та ''[[мæнг иуæг]]''. Комплексон нымæцты æмбырды нысан у '''C''', кæнæ æндæр фыссынæй <math>\mathbb{C}</math>.
Кæд комплексон нымæцы æцæг хай у 0, уæд уыцы нымæц хонынц [[мæнг нымæц]]. Кæд та йæ мæнг хай у 0, уæд уыцы нымæц у æцæг нымæц.
 
== Истори ==
{{Суинаг|элемент=дæлхай}}
 
== Кæс ноджы ==
 
== Фиппаинæгтæ ==
{{фиппаинæгтæ}}
 
== Æддаг æрмæг ==
* [http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=Number&oldid=11869 Нымæц]. V.I. Nechaev (originator), Encyclopedia of Mathematics. (англ.)
* [http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/4000-years-of-numbers Нымæцты историйы 4000 аз], Robin Wilson-ы лекци, Gresham College. (англ.)
 
[[Категори:Нымæцтæ|*]]
[[gd:Àireamh]]
[[gl:Número]]
[[gn:Papaha]]
[[he:מספר]]
[[hi:संख्या]]
22 310

правки