Социалон амалхъомад Уæрæсейы: различия между версиями

Растфыссынады æмæ грамматикæйы рæдыдтæ сраст кодтон.
(Растфыссынады æмæ грамматикæйы рæдыдтæ сраст кодтон.)
2015 азмæ '''[[социалон амалхъомад]] Уæрæсейы,''' иннæ лидерраздзог бæстæтимæ абаргæйæ, ацы областыоблæсты уис гуырдзон уавæры куыд теоретикон, афтæ практикон пъланы дæр.
 
Паддзахадон æххуыс социалон амалхъомадæн классикон – уæрæх æмбарынады [[Уæрæсе]]йы нæй нæдæр закъондæттæг, нæдæр æххæстгæнæг æгъдауы мидæг.
Фæлæ уæддæр Уæрæсейы ис цалдæр тыхджын системон хайадисæджы, кæцытæ тынгад кæнынц инфраструтурæ, парахат кæнынц теоретикон бындур, дæрдтыл зилынц закъæттыл, æхцайæ æввонг кæнынц æмæ цырын кæнынц социалон амалхъомады идейæтæ.
 
Ацы хайадисджыты фæрцы социалон амалхъомады идейæтæ хæццæ кæнынц закъондæттæг æмæ æххæстгæнæнг хицауадмæтыхбармæ, бизнес æхсæнадмæ, æхсæнадмæ иумæйагæй æмæ потенциалон социалон амалхъомадгæнджытæм, ацы облæст сабыргай аразгæйæ.
 
== Теоретикон бындур ==
 
{{цитатæ|[[Grameen Bank|Банк Grameen]] [[Бангладешы]] – о. Уæрæсейы социалон амалхъомады нæй проекттæ микрофинансгæнæн сферæйы}}
Уымæй карздæр аргъ скодта Николай Николаев проект «Опора России» проектæн-йæн, кæцы 2006-æм азы райста [[Нобелы преми|Нобелы сабырдзинады преми]] , уæрæсейагУæрæсейы реалитæм амонгæйæ<ref name="msp" />:
 
{{цитатæ|Нæ нымайын Grameen социалон куыстуатыл нæ нымайын. Уый ссардта йæ къуск, цæмæй уæй кæна продукт æмæ æхца уæй кæныны механизм бангладешаг фæллойгæнджытæн. Уымæй мæгуырдзинад нæ фæкъаддæр ис. Банк цы ратта, фæстæмæ уымæй фылдæр исы. Æхцатæ æрмæст амалхъомады архайдæн нæ дæттынц. Хуымæтæг къусчы продукт. Ис æй социалон инжинирингмæ бахæссыны гæнæн.}}
 
Уæддæр микрофинансгæнæнад ары йæхицæн æххуыс, зæгъæм, регионты минæвæрттæй.
Уымæй уæлдай ма, специалисттæ фиппайынц уæрæсейаг «социалон амалхъомадгæнджытæ» сæхи стæм хатт хонынц сæхи уыцы дзырдбастæй<ref name="msp" />. УрæсейыУæрæсейы бирæтæ дарддæр нымайынц социалон бизнес хæрзгæнæгдзинадыл.
 
Æмткæй зæгъгæйæ, 2015 азмæ Уæрæсейы социалон амалхъомад нæма нæу, куыд æмбæлы, ахæм формæйыл арæзт æмæ фаг парахатгонд дæр не `рцыд’рцыд<ref name="msp" />.
Ацы сферæйы теоретикон куыстытæ сты фæсарæнты фæлтæрды къопи, практикæйы ты уæрæсейаг æхцайы чысссæтæчыссæтæ нæма сбæлвырд кодтой сæ цардхъомад æмæ масштабтæ, кæцытæ сбæззыдаиккой зонадæн иумæйаггондæн æмæ практикæйы сфæлхат кæнынæн.
 
== Барадон регуляци ==
2015 азмæ УФ Закъондæттынады нæй хицæн æмбарадон хай социалон амалхъомады тыххæй<ref name="msp" />, нæй дзы фаг закъондæттæн быдур, кæцы бараст кодтаид социалон амалхъомады фарстатæ, фæхуымæтæгдæр кодтаид арæзтад æмæ фæкъаддæр кодтаид налогты æгъдау социалон амалхъомадгæнджытæн.
 
Фыццаг æмæ иунæг социалон амалхъомады закъондæттæн бæрæггæнæн, кæцы и 2015-æм азы райдианмæ, ис Уæрæсейы эконимикæйы райрæзты Министрады приказы (социалон амалхъомады тыххæй бæрцты автортæн сæ иу у эконимикæйы райрæзты Министрады Департаменты директор Наталья Ларионова 2013 азы 24 апрелæй №220 (раздæр - №223) {{Цитатæ|УФ субъекты конкурсон æвзæрст аразыны тыххæй, кæцыты бæджеттæнбюджеттæн 2013-æм азы дæттынц сибсидитæсубсидитæ федералон бюджетæй паддзахадон æххуысæн чысыл æмæ астæуккаг амалхъомадæн УФ субъкттæйсубъекттæй», кæцыйæ ис спайда кæнынкæнæн æрмæст амонгæ Министрады хаххæй æххуыс исджтæнисджытæн<ref name="minec.220" /><ref name="chaskor.ru.37198" />:}}
 
5.20.1 <…Социалон амалхъомад> у чысыл æмæ астæуккаг амалхъомады субъектты социалон бæрнон архайд, кæцыйæн йе `ргом арæзт у социалон проблемæты райхæлдмæ, уыдон нымæцы ахæм фадæттæ дæттын:
- куыстарæны æмæ дæсныйады здахыны æххуыс, хиæнæвдæлондзинады мидæг æххуыс бафтаугæ;
 
- социалон, æнæниздзинадон, физикон культурæйы æмæ масон спорты лæггæдтæ кæнын, сабион æмæ фæсивæдон кружокты, секциты, студиты куыст аразын;
 
- алыхуызон бæллæхтæй зиан баййафаг адæмæн æххуыс фæуын;
 
- медицинон, протезно-ортопедикон кондад æмæ (кæнæ) арæзынад, автомототранспорт æмæ ахæм æрмæджытæ бафтаугæйæ, кæцытæй ис спайдагæнæн æрмæст инвалидты профилактикæйы кæнæ реалибитацийы;
 
- культурон-рухсадоны архайдмæ фадат дæттын (театртæ, скъола-студитæ, музыкалон уагдонтæуагдæттæ, сфæлдыстадон æрмæдзтæ);
 
- ахуыры фадат кæмæн нæй, уыдонæн ахуырады лæггæдтæ дæттын;
 
- социалон разæнгардон архайдмæ бафтауыны æххуыс дæттын æнæхъахъхъæд граждæнты къордтæн (инвалидтæн, сидзæртæн, сабидонтæй рауагъддзаутæн, зæрæдтæн, нозтæй æмæ норкоманийæ рынчын адæмæн);
 
- граждæнты тæссаг формæты уагахасты профилактикæ;
 
- мыхуыры периодикон æрмæджыты рауагъд æмæ ма ахуырад, зонад æмæ культурæимæ баст чингуыты продукции.
 
 
Ахæм тæрхон бакæсгæйæ, эксперттæ фиппайынц терминологийы æнæххæстдзинад æмæ закъондæттæн æххуысы нæуæвæн социалон амалхъомадæн йæ классикон æмбрынады<ref name="msp" />.
 
Цæмæй хъалонæвæрды льготæтæ райсай, уæрæсейаг амалхъомадгæнджытæ арæхдæр пайда кæнынц алыхуызон формæтæй нæкоммерцион организацитæй (НКО), коммерционтæ та иууылдæр свæййынц чысыл æмæ астæуккаг амалхъомады субъекттæ (МСП), иумæйаг бындурыл архайгæйæ<ref name="msp" />.
2013-æм азы сентябры социалон политикæйы Федерацийы Советы Комитет бацæттæ кодта барастгæнинæгтæ законопроект « Цæрæгадæн социалон лæггæдтæ кæныны бындурты тыххæй» дыккаг æркастмæ, федералон закъондæттынадмæ терминтæ бахæсгæйæ: « социалон амалхъомадгæнæг» æмæ «социалон амалхъомад», фæлæ цæ уæддæр нæ айстой<ref name="chaskor.ru.37198" />.
 
2014-æм азы 16 октябры та ногæй афæлвæртой: Федералон Собранийы Уæллаг æмæ Быннаг палатæты парламентариты къордæй Паддзаходон Думæмæ бахастæуыд законопроектзакъоны проект социалон амалхъомады тыххæй æмæ йæ æххуысы формæты тыххæй, фæлæ йæ нырма нæ айстой<ref name="zak.20141016" /><ref name="chaskor.ru.37198" />.
 
== Паддзахадон æмæ регионалон æххуыс ==
Зæгъæм, 2011-2013-æм азтæм Уæрæсейы эконимикæйы райрæзты Министрад социалон здæхт НКО-ты æххуысы мадзæлттæн бюджеты фæрæзтæй иумæйагæй рахицæн кодта 880 милуан сомы, уыдонæй 600 милуан – регионалон бюджеттæн сибсидитæн, 132 милуаны – æргом субсидитæн социалон здæхт НКО-тæн, 100 милуаны – социалон здæхт НКО-ты кусджыты ахуырæн<ref name="msp" />.
 
2014-æм азмæ августы мæймæ стратегионСтратегион инициативæтыхъæппæристы Агенствæйыагентады æмæ Уæрæсейы эконимикæйы райрæзты Министрады æххуысæй райдыдтой кусын 12 инновациты центры социалон сферæйы, фæлæ сæ куысты æнтыстдзинæдтæ нæ, куыд æмбæлди, афтæ нæ айхъусын кодтой ахæм специализацийы рауагъдадтæрауагъдæдтæ<ref name="rg.ru.biznes" />.
 
2015 азы бюджеты æвæрд ис 160 милуан сомы социалон лæггæдты сферæмæ хицæн инвесторты æрбафтауыны проекттæ субсидиисубсиди кæнынæн. Афтæмæй кæцыдæр горæтон проекттæ эксперттæ фæнысан кодтой куыд æнтыстджынтæ.
 
[[Ярославлы областы|Ярославлы облæсты]] сарæзт исарæзти ЯрославлонЯрославлы регионалон æхсæнадон организаци «Социалон æмбæлады центр»(http://www.csp-yar.ru).
ЦентраЦентры хæслæвæрдтæй сæ иу у – регионы НКО-ты архайдæн рæувадат уавæртæ аразын, хæрзвадат нормативон базæ саразгæйæ, хицауады æмæ æхсæныдыæхсæнады ныхасы фæзуаты куыст сцырын кæнын, НКО-тæн хицæн ДзИФ саразын, æмæ ма ноджы æвæрцон æххуыс ЯрославлонЯрославлы областыоблæсты НКО-тæн<ref name="msp" />.
 
[[Череповец|ЧереповцыЧереповецы]] горæтысахары хицауадæй [[Северсталь]]-имæ иумæ сарæзтæуыд НП «ГорæтыСахар райтынгады агенствæагентад» ([http://www.agr-city.ru/ agr-city.ru]), кæцыйæн йæ архайды здæхтыттæй сæ иу ссисоциалон амалхъомадгæнджытæн æххуысдзинад: финансон, мулкъон, информацион-консультацион æмæ бизнес-ахуырад. Майы 2012-æм азы АгенствæАгентад баиу кодта бадзырд Фонд «[[Нæ фидæн]]»-имæ, кæцыйæ Череповец сси Фонды регионалон æмбал [[Волгоградская область|ВолгоградонВолгограды областы]]<ref name="msp" /> .
 
== Практикæ ==
Уæрæсейы социалон амалхъомадæн кæд ис истрион уидæгтæ<ref name="soc.ru" />, уæддæр 2015 азмæ бынтæ нæ ауагътой, йæ æгъдаумæ гæсгæ та цы амалхъомадгæнджытæ архайын, уыдон сты тынг цъус. Уый æвдыст цæуы фылдæр дзыллон æнкъуыстæ нæ, фæлæ хицæн фæндтæй<ref name="msp" />.
 
Стратегион инициативæтыхъæппæристы агенствæйыагентады бæрæггæнæнтæм гæсгæ, 2014-æм азмæ УæрæсейУæрæсейы социалон амалхъомады куыст кæны æрмæст 1% æввахс компанитæ<ref name="businessofrussia.com.predprinimatelstvo" />, абарстæн Европæйы уыцы бæрæггæнæн æввахс кæны 25%<ref name="msp" />.
 
=== Инфраструктурон проекттæ ===
 
Сæйраг ролроль социалон амалхъомады аразæн, парахат æмæ æххуысдзинады хъазы Вагит Алекперовы '''Фонд «[[Нæ фидæн]]»''' [[Алекперов, Вагит Юсуфович|Вагита Алекперова]]<ref name="msp" />. Фылдæр æххуыс кæны æхайы фæрæзтæй (æфстаутæ, гранттæ æмæ капиталы мидæг архайддзинад) æмæ консультацитæ дæттынæй (æргом консультацитæ, ахуырад, фæлтæрд баивдæн ахъаз кæнынадахъазкæнынад, æндæр организицитимæ æмбæлгæ ахаст аразынад, социалон амалхъмадгæнджыты æмæ кондадты æмбæлад арæзтад)<ref name="msp" />.
Фонд дæтты æнæпроцентон æфстаутæ архайгæ бизнесæн 10 милуанæй дарддæр авд азмæ, 500 мины йæнгты райдайаг амалхъомадгæнджытæн<ref name="msp" />.
Æрвылаз Фонд фæдæтты премии «[[Импульс добра | Хæрзгæнæны импульс]]» социалон амалхъомады райрæзт æмæ размæцыды бавæрды тыххæй, ноджы фæаразы проектты конкурс «Социалон амалхъомадгæнæг».
Алекперовы Фонд у социалон амалхъомады темæйы иртасæн сæйраг фæндхæссæг, зонадон æмæ æхсæнадон дискуситы æмæ закъæттæй дæрдтыл зилæнты организатор.
 
Æхсæнрегионалон æхсæнадон организаци '''«Фæсивæды æнтыстдзинæдтæ»''' ({{lang-en|Junior Achievement Russia}}), æххæст кæны цалдæр специализированон программæтæ амалхъомадгæнджыты ахуырадæй, уыдон нымæцы программæ «Социалон амалхъомад» дæр, кæцы у нысан 15-1815–18 аздзыд фæсивæдæн ([http://sep.ja-russia.ru sep.ja-russia.ru]), æмæ мастер-класстæ социалон амалхъомадгæнджытæн<ref name="msp" />.
 
Хæрзгæнæн фонды «'''Ивддзинæдты размæ'''» ({{lang-en|Reach for Change}}, [http://reachforchange.org/russia reachforchange.org/russia]) конкурсон бындурыл æххуыс кæны проекттæн, кæцытæ здæхт сабиты æмæ æнахъомты цард фæхуыздæр кæнынмæ.
Дунейы сæйраг социалон амалхъмадгæнджытæн æххуысы Фонд «'''[[Ашока (фонд)|Ашока]]'''» (АИШ) Уæрæсейы зонгæ нæу, фæлæ уæрæсейаг социалон амалхъомадгæнджытæн сæ бон у сæ официалон сайты ([http://www.ashoka.org ashoka.org]) фæрцы семæ баиу уын<ref name="msp" />. Фонд дæтты финансон æххуыс, аразы тренингтæ, размæ кæны проекттæ æмæ цырын кæны информацион баивд<ref name="msp" />.
 
Компани [[Русал]] [[Дерипаска, Олег Владимирович|Олега Дерипаски]] байгом кодта [[Красноярск|Красноярс]]чы Уæрæсейы фыццаг '''[[Центр инноваций в социальной сфере (Русал)|Инновациты центр социалон сферæйы]]''', кæцыйæн йæ архайды здæхт у æрбафтауын ахæм адæмы, кæцытæ фæхæст сты амалхъомадыл, ноджы ма чысыл æмæ астуккаг бизнес æмæ социалон здæхт НКО-ты размонджыты, цæмæй баххуыс уой регионты социалон проблемæты райхалын кæнын социалон бизнес-проектты руаджы<ref name="businessofrussia.com.predprinimatelstvo" />. 2010 азы айхъусын кодта программæ «РУСАЛы территории», кæцыйы фæрцы æнтыст æрцыдысты 50 проекты 150 милуан сомы инвестициты бæрцимæ<ref name="businessofrussia.com.predprinimatelstvo" />.
 
Социалон амалхъомады æхуысдзинад декларации кæны микрофинансон организациты уылты.
=== Æрыгон проекттæ ===
 
Æрыгон социалон амалхъмады областыоблæсты зынгæ пионертæнногдзаутæн сæ иу сси [[2005-æм аз]]ы проект [[Царды цæппæр|«Царды Цæппæр»]], кæцы дæтта фыццаг медицинон сигнализацийы системæ Уæрæсейы — экстренон æххуысы сидт инвалидтæн æмæ зæрæдтæн<ref name="lenta.ru.knopka" /><ref name="rbc.knopka_zhizni" /><ref name="minec.220" />.
Цалдæр хицауы ивд баййафгæ æмæ паддзахадон заказты æххуысæй 2017 азæй раздæр нæ кæны æфтиаг исыны фæнд<ref name="cnews.ru.575120" />.
 
2953

правки