Открыть главное меню
Сахар
Черкесск
Черкесск
Черкесск
Герб
Герб
Паддзахад Уæрæсе
Федерацийы субъект Хъæрæсе-Черкес
Координатæтæ 44°13′00″ ц. у. 42°03′00″ с. д. / 44.216667° ц. у. 42.05° с. д. (G) (O)
Мэр Тамбиев Руслан Алийы фырт[1]
Бындурæвæрд 1804
Раздæры нæмттæ 1931 азы онг — станица Баталпашинская
1934 азы онг — Баталпашинск
1937 азы онг — Сулимов
1939 азы онг — Ежово-Черкесск
Сахар кæдæй 1931 азæй
Цæрджытæ 122 478 адæймаджы (2017)
Сахатон таг UTC+3
Телефонон код +7 8782
Посты индекстæ 369000
Автомобилон код 09
Черкесск (Уæрæсе)
Red pog.png
Черкесск (Хъæрæсе-Черкес)
Red pog.png

Черкесск (абаз. Черкес къала, кæсгон-черкес. Шэрджэс къалэ, хъæр.-балхъ. Черкесск шахар, ногъ. Шеркеш шахар) у Уæрæсейы сахар Хъæрæсе-Черкесы, уыцы республикæйы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 122,5 мин адæймаджы (2017).

Сахар у республикæйы ахсджиагдæр экономикон æмæ культурон центр.

ГеографиИвын

Сахар æрбынат кодта республикæйы цæгаты, Хъубаны рахиз фарсыл. Æмарæн у цыппар районимæ: Абазинаг, Адыге-Хаблаг, Хъубангæроны æмæ Усть-Джегутайы.

Цæрæнраны фæзуат у 69,8 км².

Сахарæй скæсæнырдæм райдайынц ныллæг рæгътæ 700 метры онг бæрзонд. Сахар лæууы денджызы æмвæзадæй 530 м фылдæр.

ИсториИвын

 
Станицæ Баталпашинская империйы рæстæг
 
Черкесск. Сæйраг фæз

XIX æнусИвын

Сахары бындур сæвæрдæуы 1825 азы, уый фæзындис куыд хъазахъхъаг станицæ. Йæ ном у туркаг æфсæдты хицау Батал-пашайы фембылды кадæн (1804 азы уырыссаг генерал-майор Иван Германы бал пашайы æфсад ныддарæн кодта). Састы бынаты чи баззадис, уый кадæн цæрæнран куы схонынц, ахæм уæвæр дунейы арæх не ’мбæлы. Хуымæтæг адæм хуыдтой йæ Пашинкæ.

Баталпашинская канд хæстон функцитæ не ’ххæст кодта, фæлæ ма зындгонд роль райста базарады дæр. Сæудаджергæнджытæ дзы ивгæ кодтой хохæгты базайрæгтæ хъуымац æмæ цæххыл.

1860-æм азы станицæ сси ног Хъубаны облæсты уездон центртæй иу. 1868-æм азмæ дзы куыстой бригадон училище æмæ сылгоймæгты училище[2]. 1868 азы кусын байдыдта фыццаг рынчындон (48 рынчынтæн). Александр II бардзырдмæ гæсгæ 1869 азы 30 декабры станицæ хъуамæ суыдаид сахар Баталпашинск, фæлæ уыцы уынаффæ æххæстгонд не ’рцыд[3], цалынмæ советон хицауад не сфидар ис, уæдмæ.

XX æнусИвын

Мидхæсты заман станицæ байстой инæлæр Шкуройы урс хæстонтæ. Шкура расидта мобилизаци æмæ чысыл фæстæдæр, 1919 азы 5 январы, йæ къухы бафтыдис Кисловодск байсын. Кисловодскæй Баталпашинскаямæ уый æрбаласта адæмы æмæ станицæйы мидæг кусын байдыдта патронтæ, хъуымац, цырыхъхъытæ уадзæн куыстуæттæ. 1920-æм азы уалдзæджы бæстæ байстой сырхæфсæддонтæ[4].

1922 азæй станицæ уыдис Хъæрæсе-Черкесы автономон облæсты центр, 1926-æм азæй — Черкесаг националон зылды центр, 1928-1943 — Черкесаг автономон облæсты центр.

1931 азы сси горæт æмæ хуынди Баталпашинск.

1934-æм азы та сахары ном раивтой Сулимовыл, Совнаркомы сæрдар Сулимовы мыггагмæ гæсгæ. Фæлæ 1937 азы Сулимовы бацахстой æмæ фехстой, æмæ уæд сахарæн радтой иннæ ном — Ежово-Черкесск. Ежовы дæр 1939-æм азы куы бацахстой, сахарæн баззадис йæ ныры ном — Черкесск[5].

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг сахар байстой немыц, æмæ 1943-æм азы январы онг оккупацийы уыдис.

ЦæрджытæИвын

Национал сконд

Æппæтуæрæсеон цæрджыты сфыстмæ гæсгæ (2010)[6]:

Адæмыхатт Нымæц,
ад.
Цæрджыты
хай, %
уырыс 69 785 54,07 %
хъæрæсейæгтæ 20 954 16,23 %
черкесæгтæ 16 836 13,05 %
абазинæгтæ 10 505 8,14 %
ногъайæгтæ 1 872 1,45 %
сомихæгтæ 1 694 1,31 %
æндæр 5 898 4,57 %
адæмыхатт на бацамыдтой 1 525 1,18 %
æдæппæт 129 069 100,0 %

Сахары мидæг цæрынц 70 адæмыхаттæй фылдæр.

Бынæттон хиуынаффæйадИвын

Сахар Черкесскæн йæ муниципалон скондæн ис сахары зылды статус, уый мидæг ис æрмæстдæр иу цæрæнран[7][8][9], сахар Черкесск.

Бынæттон хиуынаффæйады структурæмæ хауынц:[8]

  1. Муниципалон сконды думæ — æвзæрст оргæн, кæй сæргъы лæууы муниципалон сконды сæргълæууæг;
  2. Муниципалон сконд Черкессчы сæргълæууæг („сахары сæргълæууæг“) — муниципалон сконды уæлдæр хæсадон бынат;
  3. Муниципалон сконды мэри — æххæстгæнæг оргæн, кæй сæргъы лæууы муниципалон сконды мэр;
  4. Контролон-хынцæн палатæ.
Черкессчы сахары мэр у
  • Тамбиев Руслан Алийы фырт[1][10]
Муниципалон сконды сæргълæууæг (сахары думæйы сæрдар) у
  • Беланов Евгений Михаилы фырт[11]
Сахары думæйы депутаттæ [12]

СпортИвын

ФутболИвын

2019-æм азы Черкессчы фæзындис ног профессионалон футболон клуб, йæ ном у «Интер». Уый хъазы Уæрæсейы æртыккаг дивизионы. Хæдзарон хъæзтытæ клуб хъазы Лермонтовы сахары стадион «Бештау»-ы[13]. Командæйы сконды хъазынц дыууæ ирон спортсмены дæр — Кучиты Георги æмæ Æлборты Алан[14].

Клубы уæззаудæр æмбылд уыдис Дзæуджыхъæуы «Алани»-имæ хъазт 2019-æм азы 21 сентябры — 0:5[14].

ГалерейИвын



ФиппаинæгтæИвын

  1. 1,0 1,1 Новый мэр Черкесска намерен сделать столицу КЧР привлекательной для жителей и инвесторов
  2. [Кубанские Войсковые Ведомости, 1868 г, № 30, стр. 4]
  3. Филиппов Е. В. Город Баталпашинск: проекты и реалии.
  4. Н. Князева. В такой войне не бывает героев // День республики, № 177 от 25.09.2008.
  5. Города России. Энциклопедия — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева, 1994.
  6. Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство Бæрæггонд æрцыд   2015-07-09.
  7. Закон КЧР «ОБ УСТАНОВЛЕНИИ ГРАНИЦ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ГОРОДА ЧЕРКЕССКА И НАДЕЛЕНИИ ЕГО СТАТУСОМ ГОРОДСКОГО ОКРУГА»
  8. 8,0 8,1 Устав муниципального образования города Черкесска
  9. Согласно Уставу муниципального образования города Черкесска, его равнозначными наименованиями являются: «Муниципальное образование города Черкесска», «Черкесский городской округ» и «Город Черкесск».
  10. Мэр г. Черкесска
  11. Глава муниципального образования г. Черкесск
  12. Депутаты муниципального образования город Черкесск
  13. http://footballfacts.ru/stadiums/41663-stadion-beshtau
  14. 14,0 14,1 Лигæйы официалон сайт


  Хъæрæсе-Черкесы сахартæ  
Сæйраг сахар: Черкесск

Карачаевск | Теберда | Усть-Джегута

Цæугæдон Хъобаныл цæрæнуæттæ, гуырæнæй донæфтæнмæ

Эльбрусский | Карачаевск | Лабæ | Ногхъæу | Хъуымис | Сары-Тюз | Правокубанский | Красногорская | Усть-Джегута | Черкесск | Псыж | Чапаевское | Адыге-Хабль | Эркин-Шахар | Беломечетская | Эркен-Юрт | Невинномысск | Кочубеевское | Барсуковская | Балахоновское | Николаевская | Успенское | Коноково | Убеженская | Армавир | Прочноокопская | Новокубанск | Григорополисская | Темижбекская | Кавказская | Гирей | Кропоткин | Новоукраинское | Казанская | Тбилисская | Ладожская | Усть-Лабинск | Хатукай | Воронежская | Васюринская | Старокорсунская | Адыгейск | Тлюстенхабль | Пашковский | Краснодар | Яблоновский | Старобжегокай | Афипсип | Елизаветинская | Марьянская | Фёдоровская | Троицкая | Варениковская | Темрюк

Хъобаны дыс Протокæ æмæ дельтæ

Славянск-на-Кубани | Гривенская | Петровская | Черноерковская