Шах-Азиз, Смбат Симоны фырт

Смбат Симоны фырт Шах-Азиз (Шахазизян) (сом. Սմբատ Շահազիզ; райгуырд 1841-æм азы—амард 1908-æм азы) — сомихаг поэт, публицист æмæ педагог[1].

Шах-Азиз Смбат Симоновы фырт
сом. Սմբատ Շահազիզ
Райгуырæнбон:

1840-æм аз, 17-æм сентябрь

Мæлæты бон:

1908-æм аз, 5-æм январь

Архайды хуыз:

поэт, публицист, Хуызæг:Ахуыргæнæг

БиографиИвын

Райгуырд 17 сентябры 1840-æм азы Аштаркы сахары Эчмиадзины уезды сауджыны бинонты; уый уыд æхсæз æфсымæртæн сæ кæстæр.

Дæс азмæ ахуыр кодта хæдзары, стæй уездон скъолайы, уый фæстæ йæ арвыстой Мæскуымæ Лазаревскы институтмæ. Институт куы фæци, уæд баззад уым нырыккон æмæ классикон сомихаг æвзаджы ахуыргæнæгæй, æмрæстæджы та цæттæ кодта йæ ахуырад адарддæр кæнынмæ. 1867-æм азы райста скæсæнзонады (скæсæны æвзæгты) кандидаты къæпхæн Бетъырбухы университеты. Уый фæстæ дарддæр куыста ахуыргæнæгæй Лазаревскы институты æртын азы бæрц - йæ куыстуæгъды онг 1897-æм азы. Шах-Азиз æргом кодта Уæрæсейы паддзахы сомихæгты ныхмæ цы режим уыд, уый æмæ турккаг дипломатийы дыдзæсгомдзинад.

Амард 1908-æм азы 5 январы Мæскуыйы. Баныгæдтой æй Сомихаг уæлмæрды Мæскуыйы.

СфæлдыстадИвын

Смбат райдыдта фыссын йæ студентон æзты, йе ’сфæлдыстадыл ын æндæвтой сомихаг поэттæ Рафаэл Патканян æмæ Хачатур Абовян. 1861-æм азæй райдыдта кусын журнал «Юсис апайл»-имæ («Цæгаты æрттивын», бындурæвæрæг Степан Назарян) цалынмæ йын йæ рауагъд нæ сæхгæдтой 1864-æм азы. 1860-æм азы Шах-Азиз мыхуыры рауагъта йæ фыццаг æмдзæвгæты æмбырд «Азатутян жамер» («Сæрибардзинады рæстæг»). Уый арызт уыд æртæ æмæ æртын æмдзæвгæйæ нырыккон æмæ классикон сомихаг æвзагыл.

Йæ поэтикон сфæлдыстады ’хсæн уыд: «Æвдæлон рæстæджы сахаттæ» (1858-æм аз, æмдзæвгæты æмбырд), «Леоны маст» (1865-æм аз, поэмæ); йæ прозæйы ’хсæн: «Публицисты хъæлæс» (1881-æм аз), «Мысинæгтæ Варданы бæрæгбоны тыххæй» (1901-æм аз), «Цалдæр ныхасы мæ кæсджытæн» (1903-æм аз).

МысæнИвын

  • Смбата Шах-Азиза номæй схуыдтой Аштаракы астæуккаг скъола (байгом в 2014-æм азы).
  • Йæ 150-аздзыд юбилейы тыххæй ССРЦ-йы рауагътой постайы къонверт[2].
  • Фыццаг уырыссаг монографи сомихаг поэт Смбат Шах-Азизы тыххæй ныффыста Юрий Веселовский.
  • Поэты æмдзæвгæтæ тæлмац кодтой уырыссаг æвзагмæ Ольгæ Чюмина, Изабеллæ Гриневская, Лев Уманц, Серги Головачевский æмæ æндæртæ.

ЛитературæИвын

  • Веселовский Ю. А. Сомихаг поэт Смбат Шахазиз. М., 1905-æм аз.
  • Сомихы поэзи рагон заманæй ацы бонтæм, ред. А. В. Я. Брюсов. М., 1916-æм аз.
  • Ерканян В. С. Сомихаг культурæ в 1800-1917-æм æзты. / Тæлм. сом. К.С. Худавердян. Ер., 1985-æм аз.

ФиппаинæгтæИвын

ÆрвитæнтæИвын