Азербайджан (азерб. Azərbaycan) у паддзахад Фæскавказы, Къаспы денджызы былгæрон, кæддæры Советон Цæдисы республикæ. Йæ сæйраг сахар у Баку. Кæд географийы цæстæнгасæй Фæскавказ Азимæ хауы, Азербайджан йæхи европæйаг паддзахадыл нымайы (Сомих æмæ Гуырдзыстоны дæр афтæ кæнынц).

Азербайджаны Республикæ
Azərbaycan Respublikası
Тырыса Герб
Тырыса Герб
Azerbaijan in its region.svg
Девиз: «Odlar Yurdu (Æртыты бæстæ)»
Гимн: ««Azərbaycan Marşı!»» (байхъус )
Хæдбар сси 1991 азы 30 августы Советон Цæдисæй
Æвзаг азербайджайнаг
Сæйраг сахар Баку
Стырдæр сахартæ Баку, Гандза, Нахичевань
Хицауиуæджы хуыз Республикæ
Президент
Премьер-министр
Ильхам Алиев
Али Асадов
Фæзуат 86 600 км²
Доны процент -
Цæрджытæ
• Бахыгъд (2015)
Æнгомад

9 593 000 ад.
109 ад./км²
ÆМП
• Æдæппæт (2011)
• Иу адæймагмæ
дунейы 61-æм
94,318 млрд.[1] $
10 340 (2011 азы)[1] $
Валютæ манат
Интернет-домен .az
Телефонон код +994
Сахатон таг +4

Уæрæсейы империйы фехæлды фæстæ Азербайджан сси пысылмон дунейы фыццаг паддзахад, кæцыйæн дин йæ бындурыл нæ уыд. Уый бацыд Сомих æмæ Гуырдзостонимæ цæдисон паддзахадмæ — Фæскавказы комиссариат, зæгъгæ — фæлæ дыууæ азы фæстæ республикæтæ ахицæн сты. Советон хицауад Фæскавказы куы ныффидар, азербайджайнаг зæххыты уыдысты Фæскавказы федеративон республикæйы сконды 1936-æм азы онг. 1936-æм азæй 1991-æм азы онг Азербайджан уыд фынддæс советон республикæйæ иу.

Азербайджан у Хæдбар Паддзахæдты Æмбалады уæнг 1993-æм азæй. Уый у Европæйы советы уæнг 2001-æм азæй[2]. Кæд бæстæйы уагдæттæ демократон хуызы сты, Азербайджан нымад у авторитарон паддзахадыл.

ЦæрджытæИвын

Бæстæйы цæрджытæй фылдæр хай сты азербайджайнæгтæ (90 процентæй фылдæр), кæцытæ дзурынц азербайджайнаг æвзагыл. 2009-æм азы Азербайджаны цæрджыты сфыстмæ гæсгæ, бæстæйы цæрынц 8 922 447 адæймаджы[3], 2010-æм азмæ уыцы нымæц хъуамæ байрæзтаид 9 милуанмæ[4][5]. 2019-æм азы 6 апрелы Азербайджаны статистикæйы паддзахадон комитет фехъусын кодта, бæстæйы дæс милуанæм цæрæг кæй райгуырдис, уый тыххæй[6][7].

Сахарты цæрынц Азербайджаны цæрджытæй 52,8 %, хъæуты та — 47,2 %[8].

Азербайджаны уырнджыты фылдæр хай сты шиитаг пысылмæттæ.

ЭкономикæИвын

 
Лагич, туристтæ цы цæрæнрæттæ уарзынц, ахæмтæй иу

Азербайджаны паддзахадон валютæ хуыйны манат.

Азербайджан хъæздыг у нефты гуырæнтæй. Нефт канд къахгæ нæ кæнынц, фæлæ ма уымæй исынц æндæр буаргъæдтæ дæр бынæттон химион индустрийы фæрцы. Нефт ахсы Азербайджаны экспорты 60%, нефты продукттæ та — 24 %[9]. Къахынц ма сызгъæрин æмæ æрдзон газ дæр.

Азербайджаны хъæууон хæдзарад зæйын кæны бæмбæг, тамако, цай, алыхуызон дыргътæ.

Тагъд рæзы Азербайджаны туризмы къабаз дæр, коронавирусы пандемийы агъоммæ-иу бæстæмæ æрцыдысты милуанæй фылдæр туристтæ алы афæдз дæр[10][11].

Административон дихИвын

Азербайджан дих кæны 66 районыл (азерб. rayonlar), 11 республикæйы дæлбарады сахарыл (азерб. şəhərlər) æмæ 1 автономон республикæйыл (азерб. muxtar respublika) — Нахичеваны Автономон Республикæ.

ФиппаинæгтæИвын

  1. 1,0 1,1 Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects. International Monetary Fund. Дата обращения: 12 апрелы 2011.
  2. http://www.coe.int/t/cm/prs_EN.asp
  3. Censuses of Republic of Azerbaijan 1979, 1989, 1999, 2009(недоступная ссылка). Архивировано 30 ноябры 2012 года. Azstat.org — The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
  4. Нас стало 9 миллионов(недоступная ссылка). Дата обращения: 15 январы 2010. Архивировано 12 августы 2011 года.
  5. CIA — The World Factbook — Azerbaijan
  6. Anar Samadov (www.anarsamadov.net). Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi və Dövlət Statistika Komitəsinin birgə məlumatı(азерб.). Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Дата обращения: 6 апрелы 2019.
  7. В Азербайджане родился 10-миллионный житель. Информационное Агентство Репорт. Дата обращения: 6 апрелы 2019.
  8. Anar Samadov. Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət(азерб.). Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Дата обращения: 19 февралы 2019.
  9. Нефтяной рекорд. «Ведомости», № 10 (1784), 23 января 2007
  10. Hope, Katie Where's hot? This summer's most popular holiday spots(англ.). BBC News (19 July 2017). Дата обращения: 24 июлы 2017.
  11. Отчёт(недоступная ссылка). Дата обращения: 24 июлы 2017. Архивировано 13 ноябры 2018 года.