Открыть главное меню
Сахар
Цхинвал / Чъреба
Цхинвал
Цхинвал
Герб
Герб
Паддзахад Хуссар Ирыстон
Район Цхинвалы район
Координатæтæ 42°13′32.38″ ц. у. 43°58′12.26″ с. д. / 42.225661° ц. у. 43.970072° с. д. (G) (O)
Мэр Коцты Алан
Фыццаг кой 1398
Раздæры нæмттæ Сталинир
Центры бæрзæнд 877 м
Цæрджытæ 30 432[1] адæймаджы (2015)
Националон сконд ирæттæ, гуырдзиагтæ, уырыссагтæ
Динон сконд растуырнæг-чырыстæттæ æмæ иннæ
чырыстæттæ
Сахатон таг UTC+3, сæрды UTC+4
Телефонон код +7929
Автомобилон код RSO
Сайт http://tskhinval.ru/ (уырыс.)
Цхинвал (Хуссар Ирыстон)
Red pog.png

Цхинвал кæнæ Чъреба (гуырдз. ცხინვალი) у Хуссар Ирыстоны сæйраг сахар (Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ Цхинвал у Мидæггаг Картлийы Гуры муниципалитеты сахар). Цæры дзы 30,4 мин адæймаджы (2015).[1]

1990-æм азы онг Цхинвал уыд Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы административон центр. Сахары статус райста 1922-æм азы. Сахар лæууы цæугæдон Стыр Леуахийы былыл.

ИсториИвын

Нырыкон Цхинвалы алфамблайы адæм цард бронзæйы æнусæй фæстæмæ.

Фыццаг хатт картлийаг хъæу Цхинвал æрхъуыдыгонд уыд гуырдзыйаг азфысджытæй 1398-æм азы, фæлæ фæстæдæр æссардæуыд документтæ, кæцытæ бæлвырд кæнынц, ома ам лæууыд фидар, III æнусы амад Паддзахы фырт Асфæгуырæй, кæцы у персайнаг династи Аршакидæй.[кæцæй ист у?]

XVIII æнусы райдайæны уыд чысыл "паддзахадон сахар" кæцыйы цардысты моладзандоны æхуырстытæ.[кæцæй ист у?] Картли-Къахеты Паддзахад куы баиу Уырысы паддзахадимæ уæдæй фæстæме Цхинвал уыд Гуырдзыйаг губернæйы хай.

Сахары бынат ис уæгæнæн фæндагыл, кæцы иукодта Цæгат Кавказ Тифлисимæ æмæ Гуримæ. Æмæдзы цард хæцæ цæрджытæ: фылдæр дзуттæгтæ, сомихæгтæ, гуырдзыйæгтæ, ирæттæ æмæ уырыссæгтæ.[кæцæй ист у?]

Хуссар Ирыстон фыццаг хатт бахаудта статистикон бафысты Уæрæсейы Империйы фыццаг æмæ иунæг æппæтиумæйаг адæмон бафысты, кæцы уагъд æрцыд 1886 азы. Ацы бафыст у иунæг документ, кæцы уынын кæны раст бæрæггæнæнтæ адæмы нымæцы тыххæй XIX æнусы.

Централон статистикон комитеты бæрæггæнæнтæм гæсгæ ирæттæн сæ фылдæр хай цардысты Цхинвалы фадыджы (33680 адæймаджы).

1918-1920 азты сахары уыдис ирæттæ æмæ гурыдзыйæгтæ æхсæн хæстон æзмæстытæ. Советон бардзинад æрфидар Сырх æфсадæй 1921 азы мартъийы мæйы.

Æмæ аз фæстæ 1922-мы Цхинвал официалон хъуыддагмæ гæсгæ сси Хуссар Ирыстоны автономон бæстæйы сæйраг сахар Гуырдзыйаг ССР-йы хайы. Фæстæдæр сахары цæрджыты нымæцы уыдысты фылдæр ирæттæ, Хуыссар Иры хъæутæй рацæугæтæ.

1955 азы горæты уыд 3 чиныгдоны, драматикон театр, музыкалон скъола, типографи, бæстæзонæн музей. 1935 азæй фæстæмæ Цхинвалы кусы пединститут (ныр та — Хуссар Ирыстоны падздзахадон университут Тыбылты А.А номыл).

1989 азмæ гæсгæ сахары цардис 42 934 адæймаджы.

Æнустæм гæсгæ сахар йæ ном, æмæ йæ национ сконд бирæ хат ивта.

Хæсты размæ(1990-æмты) гуырдзиæгтæн сæ фылдæр хай горæтæй ныссæрфтой(уыдоны 'хсæн стыр гуырдзиагдзых уирæгты общинæ). Конфликты рæстæджы Цхинвал сси тохы аренæ гуырдзиæгты æмæ ирон æфсады 'хсæн.

Сочийы бадзырды фæстæ 1992 азæй сууанг 2004-æм азмæ уыд сабыр рæстæг, фæлæ ситуаци та быцъынæг кæнын райдыдта 2004 азы.

ЦалцæгИвын

2008 азы, хæсты фæстæ, райдыдта горæты цалцæджы рæстæг.

Цыдæр рæстæг Цæгат æмæ Хуссар Иры дзырд цыд фарста горæт рахæссыны тыххæй, фæлæ ныхасæй дарддæр хъуыддаг нал азмæлыд.

Бадзырдмæ гæсгæ(Хуссар Ирыстоны æмæ Уæрæсейы хицауадты 'хсæн) уырыссаг аразджыты дæлхайадæн СУ-155 августы кæрæтты(2008 азы) радтой 60 гектары ног микрорайоны арæзтадæн. Уыцы азы пъланмæ бахастой 80 000 квадратон метры арызт.

Хæсты рæстæджы газдадзæн Агара-Цхинвал(Гуырдзыйæ цæуы) хæлд æрцыд. 26 августы 2009 азы арызт æрцыд ног газдадзæн "Дзуархъæу-Цхинвал", кæцы цæуы Уырысæй тæккæ дæр Хуссар Ирмæ.

Арæзт æрцыд дондадзæн Едыс-Цхинвал(хæсты рæстæджы ай дæр фехæлд). Ныр ма ноджы иу дондадзæн аразынц, кæцыйы фæрцы æнæхъæн Цхинвал доны домæнтæ сæхгæндзæн.[2]

31 августы 2009 азы байгом кодтой ног микрорайон "Московский"

АхуырадИвын

Культурæ æмæ улæфынадИвын

ДинИвын

Грекъаг зæронд стилон Æцæг растуырнæг аргъуан Аллон епархи
  • Мадымайрæмы кафедралон аргъуан,
  • Уац Никъолайы аргъуан,
  • Сæгъдæг Георгийы аргъуан (Кавтийаг),
  • Майрæмкуадзæны аргъуан (Сырх дзуар),
  • Уац Никъолайы саххатæм кувæндон
Уырыссаг Растуырнæг аргъуаны æмкæрт Дзæуджыхъæуы æмæ Аланийы епархи,
  • Иууылсыгъдæг Æртæиууоны аргъуан
  • Сыгъдæг Невайаг Александры аргъуан,
  • Сыгъдæг Донаг Димитрийы аргъуан
Протестанттæ (баптисттæ)
  • Кувыны хæдзар
Иеговæйы уынджытæ
  • Паддзахæдты зал

СпортИвын

  • Республикон сæйраг стадион — æсцалцæкгонд фæстæмæ 2009 азы 6 мин адæймаджы бынатæн,
  • Сывæллæтты æмæ æрыгæтты спортивон скъола хайад кæны: баскетбол, гимнастикæ, уæззау атлетикæ æмæ уæгъдибар хъæбысæйхæст,
  • Футболы скъола Дзæгъойты Игоры номыл — байгонд 2010 азы,
  • Республикон скъола сæрибар хъæбысхæцынæн Тедеты Дзамболаты номыл

ТранспортИвын

Цхинвал Транскамæй баст у Цæгат Ирыстонимæ. Æрвылбон Дзæуджыхъæу æмæ Цхинвалы ’хсæн цæуынц дæс автобусон рейсы[3]. Сахары мидæг цæуынц маршутон автобустæ.

Æфсымæрон сахартæИвын

Цхинвалы чи райгуырд, уыцы зындгонд адæмИвын

Цхинвалы нывтæИвын

ФиппаинæгтæИвын